gundem-covid-19

Gündem: COVİD-19

İlk olarak, Çin’in Vuhan Eyaleti’nde Ocak ayında tanımlanan hastalık, hızla Dünya üzerinde birçok ülkede yayılım göstermiştir. Ülkemizde de vaka sayısı artışının hızla ilerlediğini biliyoruz.

Peki, virüsler hakkında gerçek ve doğru bilgilere ne kadar sahibiz? 

Covid-19 aslında nedir?

Tedbirlerimiz ne kadar doğru?

Hangi yöntemler bizi daha doğru koruyabilir? Şimdi tüm bu sorulara birlikte bakalım…

VİRÜS NEDİR?

Virüsler, bilim camiasında canlı-cansız arası geçiş formu olarak kabul edilen varlıklardır. Bunun elbette bilimsel dayanakları vardır.

Herhangi bir canlı hücreden farklı olarak, hücresel yapı taşımazlar.(sitoplazma, hücre zarı, ribozom…) Virüsler cansız ortamda KRİSTAL halde olmaları nedeni ile cansızlık özelliği gösterirler. Bu nedenle de, ancak canlı bir hücre içine girdiklerinde çoğalabilirler. (Buna bilimde, zorunlu hücre içi parazit olma) diyoruz. Yani, çoğalabilmeleri, kendilerini eşleyebilmeleri için ancak uygun canlı hücre içine girmeleri gerekir. Bu hücre ( konak) her virüs grubu için belirli bir hücredir. Örneğin, kuduz virüsü sadece beyin, omurilik gibi sinir sistemi hücreleri içinde çoğalabilir.

Büyüklükleri 20-300 nm arasında olabilir. Elektron mikroskopları ile görülebilirler.

VİRÜS YAPISI NASILDIR?

Bir protein kılıf, içinde bir nükleik asit( genetik bilgi taşıyan molekül) (DNA ya da RNA) bulunduran varlıklardır.

Hiçbir ENZİM SİSTEMLERİ yoktur. Bu önemli bir bilgidir. Çünkü, bakteri gibi, mantar gibi mikroorganizmaları etkisiz hale getiren ANTİBİYOTİKLER virüsleri etkilemezler. 

Bulundurdukları tek enzim, hücreye girmek için kullandıkları enzimlerdir. İçine gireceği hücreyi de bu şekilde tanırlar.

Buradan şu sonuca varabiliriz, antibakteriyel sabun kullanmanın virüslere sandığımız etkisi olmayacaktır. Hatta GRİP olduğumuzda antibiyotik ilaç kullanmamızın da bir etkisi olmayacaktır.

KORONA VİRÜS NEDİR?

Koronavirüsler (CoV), soğuk algınlığı, Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS-CoV) ve Şiddetli Akut Solunum Sendromu (SARS-CoV) gibi daha ciddi hastalıklara kadar çeşitli hastalıklara neden olan büyük bir virüs ailesidir. 

COVİD-19 NEDİR?

Şuanda kullanılan tabiri ile korona hastalığına neden olan, koronagillerden mutasyon geçirmiş  bir virüstür.

Bir RNA virüsüdür.

Hayvanların, üst solunum yolu hücrelerini enfekte etmektedir. 

NASIL BULAŞIR?

Ağız ,burun, göz gibi açıklıklardan vücuda girebilir, burada bulunan salgılara(mukus) bulaştığı bilinmektedir.

Özellikle, hasta/enfekte olmuş/ virüsü taşıyan bireyler ile temas, onların temasta bulunduğu yerler ile temas, aynı eşyaları kullanma… nedenler arasında sayılabilir.

  • Enfekte kişinin hapşırması, öksürmesi ile etrafa yayılan salgı tanecikleri
  • Enfekte kişi ile kapalı- hava almayan ortamda 1-2 m kadar yakın mesafede bulunma
  • Enfekte kişinin daha önce temas ettiği yüzeye temas etme, temas edilen yerimizi ağız-burun-göze sürme

 

Virüslerin havada asılı kalmadığı biliniyor, ancak havadaki su damlacıkları üzerinde 2-3 saat tutunabildikleri bazı çalışmalarda kanıtlanmıştır.

COVİD-19 HANGİ YÜZEYDE NE KADAR KALIYOR?

Aerosoller içinde: 3 saate kadar

Bakır yüzeylerde: 4 saate kadar

Karton üzerinde: 1 güne (24 saate) kadar

Plastik ve paslanmaz çelik üzerinde: 3 güne (72 saate) kadar

Son bulgulara göre, havadaki su damlacıkları üzerinde 3 saate kadar tutunmaları, ciddi önlemler gerektiriyor.

16-17 GÜNE KADAR RASTLANDIĞI SÖYLENİYOR?

Diamond Princess gemisinde, dezenfektan uygulanmadan önce 17. Günde Covid-19 RNA’sına rastlanmıştır. RNA, virüsün genetik bilgisini taşıyan moleküldür. Ancak virüs dışındaki protein kılıfı bulundurmalı ve kuyruğundaki maddeler ile gireceği hücreye tutunmalıdır. 

SIKLIKLA MERAK EDİLENLER:

SICAKTA VİRÜS ÖLÜR MÜ?

 

VİRÜSLER, cansız ortamda kristal halde bulunurlar. Uygun hücreye giremediklerinde aktif olamazlar. Ölmesi olası değildir.

Sıcak iklimlerde de şuanda yayıldığı biliniyor. Yaz gelince virüs bitecek inanışı yanlıştır. Vücut sıcaklığımız 36,5-37 0C dir. Hava sıcaklığının 30 0C üzerine çıkmasının bir anlamı olmayacaktır.

KAR YAĞINCA VİRÜS ÖLÜR MÜ?

 Aynı bilgi burada da geçerli. Hava sıcaklığının düşmesi ya da artması virüsleri etkilemez.

Bakteri gibi mikropların çoğalmasını engelleyecektir. (çünkü enzim sistemlerine sahipler)

HAYVANLARDAN BİZE BULAŞIR MI?

 Genel olarak, virüsleri sınıflandırırken

  • Hayvan virüsleri
  • Bitki virüsleri
  • Bakteri virüsleri olarak ayırıyoruz. Ancak her virüs tüm hayvanlar üzerinde etkili değildir. Virüsler belirli bir hücreye girebilirler. Elbette birden fazla farklı tür olan canlıyı aynı virüs enfekte edebileceği gibi, belirli türleri enfekte eden farklı virüsler mevcuttur.

Evcil hayvanlarımız için  covid-19 şüphesi duymamıza gerek yoktur. Çünkü Covid-19 insandan insana bulaşıyor. Hayvanlarımızı enfekte eden farklı üst solunum yolu virüsleri vardır. Bunlar, onların hücrelerini tanıyan ve o türlerin hücrelerine girerek onları enfekte eden virüslerdir.

ANTİBAKTERİYEL ÜRÜN KULLANMALI MIYIZ?

Hayır. Antibakteriyel ürünler enzim sistemleri olan organizmalar içindir. (bakteri gibi..)

EL KURUTMA MAKİNELERİ FAYDALI MI?

Hayır. Verilen sıcak hava virüsü öldürmez. Sabun ile yıkanan ellerinizi daha sonra kurutmalısınız. Hatta, düzenli temizlenmeyen-dezenfekte edilmeyen makineler sağlığımız için daha büyük risk oluşturmaktadır.

HANGİ ÜRÜNLER KULLANILMALIDIR?

Bu süreçte en önemli madde sabundur. Öncelikle ellerimizi 20 sn. süre ile sabunla yıkayacağız.

  • Alkol bazlı dezenfektan kullanılması önemli, en az %60-%70 alkol içeren dezenfektanlar virüsün protein yapısını olumsuz etkiler.
  • Kolonyalar (%70-80 alkol içermeli)

 

Unutmayalım, dezenfektanlar elimizdeki virüsü parçaladığında, virüsün kalıntıları elimizde kalacaktır. Bu nedenle eli yıkamak en önemli faktördür.

SİRKE VİRÜSÜ ÖLDÜRÜR MÜ?

HAYIR. Bu anlamda bilimsel bir kanıt yok.

TUZLU SU İŞE YARAR MI?

HAYIR. Bilimsel bir kanıt yok.

MASKE TAKMALI MIYIZ?

 Market, eczane gibi bizden önce kimlerin geldiğini bilmediğimiz alanlarda EVET, takmalıyız.

Ancak, maskelerin takılma kuralları oldukça önemlidir.

  • Maskeyi temiz el ile sadece saplarından tutarak takmalıyız.
  • Takılan maske bir daha indirilmemeli, açılmamalı, dokunulmamalı
  • 2-3 saat takılabilen cerrahi maskeler, bu süre sonunda değiştirilmeli
  • Sadece saplarından tutularak çıkarılmalı ve ev dışında bir çöpe atılmalı( çöpün ağzı kapatılmalı)

Maskenin öncelikli amacı, enfekte kişiden bizlere salgı bulaşmasını engellemektir. Ancak, virüsü taşıyıcı olabilir. Hiçbir belirti göstermemek virüsü bulundurmadığımız anlamına gelmez.

  • Eldiven elimize virüs bulaşmasını engeller. Ancak eldiven yüzeyinde bulunan virüsler, yüz ile temas halinde yine vücuda giriş yapmaktadır. Eldivenli elimizi de yüzümüze sürmemeliyiz.
  • ALDIĞIMIZ ÜRÜNLERİ NASIL DEZENFEKTE EDELİM?

 Buzdolabına koymak YANLIŞ bir yöntemdir. Soğuğun etkili olmadığını söylemiştik. 

Amaç, virüs bulaşmış olabilecek yüzey ile temas etmemek olduğu için, çoğu plastik vb maddelerle paketlenmiş ürünleri 4-6 saat kadar (daha fazla olabilir,farklı görüşler mevcuttur) evin kullanılmayan, hava alan (balkon vb) bir odasında bekletmek en doğru olan yöntemdir. Ürünlerin konulduğu poşetleri, ters çevirip başka temiz bir poşete koyup ağzını bağlayıp evimizin dışında bir çöpe atmalıyız.

Açık olmayan ürünlere dezenfektan da sıkılabilir.

 

  • MEYVE-SEBZELERİMİZİ NASIL TEMİZLEMELİYİZ?

 

Gıda ürünlerine dezenfektan sıkmak çok yanlış bir davranıştır. Kimyasal maddeler besinlerimize zarar verdiği gibi bizlere de zarar verecektir.

  • Besinleri aynı şekilde balkonda bekletmek, 
  • Havalandırmak, 
  • normalde yıkamayı alışkanlık etmediğimiz tavuk, et vb ürünleri yıkamak
  • genel olarak kapalı, paketlenmiş ürün tercih etmek
  • pakete temas edilen eli,tekrar yıkamak

LÜTFEN UNUTMAYALIM! VİRÜSTEN KORUNMAK İSTERKEN KANSER OLMAYALIM… KİMYASALLAR SAĞLIĞIMIZI OLUMSUZ ETKİLER.

 

  • SONUÇ OLARAK NE YAPMALIYIZ?

 

    • Ellerin temizliği, en az 20 sn sabun ile yıkanması
    • Dışarıya çıkarken maske-eldiven kullanımı
    • Sosyal mesafe (İnsanlar ile en az 1-2 m mesafe)
    • Aynı ev içinde dahi olunsa, havlu, kaşık, tabak, tarak, tırnak makası gibi kişisel malzemelerin ayrılması
    • Dışarıya çıkmak zorundaysak, eve gelindiğinde ayakkabıların dışarıda tutulması, kıyafetlerin yıkanması ( min. 40 0C)
    • Eve gelindiğinde, dışarıdan bir yüzeye temas edildiğinde tekrar ellerin yıkanması
    • Kapı kolları, elektrik düğmeleri vb sık temas edilen yüzeylerin sık temizlenmesi

 

  • Yeni alınan ürünlerin dezenfekte edilmesi, bekletilmesi…

  • EVDE KALMAMIZ NEDEN ÖNEMLİ?

 

Covid-19 yayılma hızı oldukça yüksek virüslerden bir tanesidir. Virüsü taşıyan her kişi aynı şekilde etkilenmemektedir. 

    • Hiçbir belirti olmayabilir. Hapşırma, öksürme, ağrı, burun akıntısı görülmeyebilir. Bazılarında sindirim bozuklukları olarak ortaya çıkabilir.

 

  • Bizlerin enfekte olması dışında, evimizde bağışıklığı daha düşük bireylere hastalık etmeni taşınabilir

  • BU HASTALIK KİMLERİ DAHA ÇOK ETKİLER?

 

Dünya üzerindeki vakalar göstermektedir ki, virüs yaşlı-genç-hasta-sağlıklı birey ayırt etmemektedir.

Kronik rahatsızlığı olan bireylerde daha ağır seyretme olasılığı olmakla birlikte, hiçbir kronik hastalığı olmayan-çocuklarda-gençlerde de görülebilmektedir.

‘Gencim, bana bir şey olmaz’                                YANLIŞ

‘Yaşlıyım, hastalıklarım var, kesin bana kötü şeyler olacak’                          YANLIŞ

Her yaş ve durumda yakalanabilir, atlatabiliriz. 

Önemli olan, tedbirleri elden bırakmamaktır. 

  • BAĞIŞIKLIĞIMIZI NASIL KORUYACAĞIZ?

Vücudumuz sandığımızdan çok daha kuvvetli bir bağışıklık sistemine sahiptir. Virüsler gibi yabancı maddelerle savaşan hücrelerimiz bulunur. Virüslere karşı İNTERFERON adı verilen bir salgı üretilir. Ayrıca vücuda giren yabancı maddeleri tanıyan hafıza hücrelerimiz bulunur. Bu hücreler tekrar aynı mikrop vücuda girdiğinde onları tanır ve savaşma yolunu önceden belirlediği için daha kolay savaşır diyebiliriz.

  • Bol sıvı, su tüketimi
  • Lifli, sebze ağırlıklı beslenme
  • Uyku düzeni (gece, karanlıkta 23.00- 01.00 arası uyumak önemlidir.)

Burada en önemli nokta, kulaktan dolma fikirlere kapılmamaktır. Hiçbir bilimsel kanıtı olmayan kürler, beslenme önerileri bağışıklığınızı kuvvetlendirmek yerine farklı sonuçlara neden olabilir. (Alerjik tepkimeler, şeker-tansiyon-kalp sorunları…)

Doktor ve eczacınız dışındaki kişilere kulak asmayınız.

SONUÇ OLARAK…

Bu süreci en iyi şekilde atlatmak için en önemli husus, sosyal izolasyondur. ‘Benim ailem, benim komşum, ben tanıyorum, o çok temiz’ gibi fikirler şiddetle yanlıştır.

Elbette bu süreçte maske kullanmalıyız ancak maske kullanmamak, yanlış kullanmaktan daha iyi olabilir.

Temizlik, kişisel hijyen önemli olmakla birlikte yanlış bilgi virüsten daha tehlikelidir.

Psikolojimizin, bedenimiz üzerindeki etkisi yıllardır araştırılıyor. Birçok bilimsel görüş, pozitif düşünmenin bizi güçlendirdiğini savunmaktadır.

ÖNCE ÖNLEM, SONRA UMUT…

SAĞLIKLI KALIN…

                                                                           BİYOLOG/BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ

                                                                                  YASEMİN YÜKSEL ERMİŞ



daire

Genç Ufuk Eğitim Kurumlarında sizi UFi (Universal Future İntelligence ) bekliyor.
Öğrencilerin daima yanında UFi dijital etüt sistemi ve Velilerimizin yanında UFi anlık veli bilgilendirme sistemi ile önceliğimiz,sizin önceliğiniz.

Sisteme Git
Avatar | Genç Ufuk